Historia
Kecak, od transu do sceny
Jak chór z balijskiego rytuału transowego stał się w latach 30. XX wieku dramatem Ramajany dla odwiedzających, oraz czym kecak jest, a czym nie jest dziś.
Wybierz wieczór na plaży Melasti ↗Szybka odpowiedź
Kecak to dwudziestowieczna forma sceniczna zbudowana na starszym rytuale. Jego chór wywodzi się z sanghyang, świętych balijskich tańców transowych, w których wierzy się, że w tancerza wstępuje niewidzialna siła. W latach 30. XX wieku Walter Spies, malarz i muzyk z Niemiec, oraz balijski tancerz Wayan Limbak przekształcili ów śpiew w dramat Ramajany dla zagranicznej publiczności, a objazdowe zespoły Limbaka rozsławiły go za granicą. To, co oglądasz w Melasti, jest właśnie tą formą sceniczną.
Rytualne korzenie
Tańce sanghyang opierają się na wierze, że duch, hyang, może wejść w ciało tancerza pogrążonego w transie. Są święte i wykonywane wyłącznie podczas balijskich ceremonii religijnych, w wariantach obejmujących dziewczęta tańczące w transie oraz mężczyznę, który przyjmuje ruchy małpy, z towarzyszeniem intonującego chóru. Mówi się, że kecak ma korzenie w sanghyang, tańcu egzorcyzmowym wprowadzającym w trans, i że pierwotnie był rytuałem transowym z męskim chórem. To właśnie ten chór przetrwał w widowisku scenicznym.
Lata 30. XX wieku
Walter Spies, który osiadł w Ubud w 1927 roku, głęboko zainteresował się rytuałem i zaadaptował go jako dramat oparty na Ramajanie, z tańcem, dla zachodniej publiczności turystycznej. Współpracował z indonezyjskim tancerzem Wayanem Limbakiem, który spopularyzował kecak, organizując międzynarodowe tournée balijskich grup. Uczony i choreograf I Wayan Dibia kładzie nacisk inaczej: sugeruje, że miejscowi wykonawcy kształtowali tę formę, zanim Spies ją zobaczył, oraz że Limbak wprowadził ruchy baris do roli prowadzącego chór w latach 20. XX wieku.
Głosy zamiast gamelanu
Niezwykłe w kecaku, na tle większości balijskich tańców, jest to, że brak w nim instrumentów. Inne dramaty taneczne niosą orkiestry gamelanowe; kecak używa wyłącznie ludzkiego głosu. Limbakowi i Spiesowi przypisuje się zastąpienie orkiestry chórem cak, a indonezyjskie ministerstwo turystyki opisuje tancerzy siedzących w kręgu i intonujących rytm bez gamelanu. Ten śpiew stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków Bali, od dekad samplowanym w ścieżkach dźwiękowych filmów i piosenkach pop.
Wykonywany dla odwiedzających
Od samego początku kecak był tworzony z myślą o publiczności i do dziś pozostaje widowiskiem. Wikipedia odnotowuje, że przedstawienia odbywają się każdego wieczoru w świątyniach Uluwatu i Tanah Lot oraz na scenach zbudowanych specjalnie dla kecaku w innych miejscach, m.in. w Ubud, w parku kulturowym Garuda Wisnu Kencana i na plaży Pandawa. Tancerze pochodzą zazwyczaj z okolicznych wiosek, często godząc występy z inną pracą, a wynagradzani są z wpływów ze sprzedaży biletów. Plaża Melasti jest jedną z takich scen, prowadzoną dla odwiedzających o zachodzie słońca.
Wciąż się zmienia
Od chwili powstania kecak wykonywali głównie mężczyźni, a pierwsza żeńska grupa kecaku powstała w 2006 roku. Trans nie zniknął całkowicie: podczas palenia Hanumana tancerz w tej roli może zostać pobłogosławiony przez kapłana i popaść w trans na potrzeby tańca z kopaniem w ogień. Taniec balijski jako całość został wpisany przez UNESCO w 2015 roku w trzech gatunkach, od sakralnego po rozrywkowy — przypomnienie, że na Bali granica między obrzędem a widowiskiem wyznaczana jest z rozwagą.
Czym kecak jest, a czym nie jest
To żywa balijska forma sztuki o prawdziwych korzeniach rytualnych i długiej, szeroko dyskutowanej historii jako widowiska dla przybyszów. Nie jest to ceremonia świątynna, na której oglądanie zostajesz łaskawie wpuszczony, ani nie liczy sobie wieków w obecnym kształcie. Świadomość tego nie czyni godziny mniej poruszającą; sprawia, że łatwiej dostrzec, czego słuchasz. Kręgi głosów, transowy śpiew i Ramajana — wszystko to pochodzi z Bali, złożone w formę wystawianą dla gości od niemal stulecia.
Źródła