De geschiedenis
Kecak, van trance naar podium
Hoe een koor uit een Balinees tranceritueel in de jaren 1930 een Ramayana-drama voor bezoekers werd, en wat de kecak vandaag wel en niet is.
Kies een avond op Melasti Beach ↗Kort antwoord
De kecak is een twintigste-eeuwse podiumvorm die voortbouwt op een ouder ritueel. Het koor komt voort uit sanghyang, heilige Balinese trancedansen waarin men gelooft dat een onzichtbare kracht bezit neemt van de performer. In de jaren 1930 vormden Walter Spies, een schilder en musicus uit Duitsland, en de Balinese danser Wayan Limbak het gezang om tot een Ramayana-drama voor buitenlands publiek, en Limbaks reisgezelschappen maakten het wereldwijd bekend. Wat u bij Melasti ziet, is die podiumvorm.
De rituele wortels
Sanghyang-dansen berusten op de overtuiging dat een geest, een hyang, bezit kan nemen van het lichaam van een in trance verkerende performer. Ze zijn heilig en worden uitsluitend bij Balinese religieuze ceremonies opgevoerd, in varianten waaronder meisjes die in trance dansen en een man die de bewegingen van een aap overneemt, begeleid door een zingend koor. Van de kecak wordt gezegd dat hij zijn wortels heeft in sanghyang, een trance-opwekkende exorcismedans, en oorspronkelijk een tranceritueel was met een mannenkoor. Dat koor is wat de podiumvoorstelling heeft overleefd.
De jaren 1930
Walter Spies, die zich in 1927 in Ubud vestigde, raakte diep geïnteresseerd in het ritueel en bewerkte het tot een drama op basis van de Ramayana, met dans, voor westers toeristenpubliek. Hij werkte samen met de Indonesische danser Wayan Limbak, die de kecak populariseerde door internationale tournees van Balinese groepen te organiseren. De geleerde en choreograaf I Wayan Dibia legt de nadruk anders: hij suggereert dat lokale performers de vorm al vormgaven voordat Spies hem ooit zag, en dat Limbak in de jaren 1920 baris-bewegingen had ingebracht in de rol van koorleider.
Stemmen in plaats van een gamelan
Het ongewone aan de kecak, vergeleken met de meeste Balinese dans, is het ontbreken van instrumenten. Andere dansdrama's worden gedragen door een gamelanorkest; de kecak gebruikt uitsluitend de menselijke stem. Limbak en Spies worden geëerd met het vervangen van het orkest door het cak-koor, en het Indonesische ministerie van Toerisme beschrijft dansers die in een kring zitten en het ritme zingen zonder gamelan. Het gezang is een van de meest herkenbare klanken van Bali geworden, al decennialang gesampled in soundtracks en popsongs.
Opgevoerd voor bezoekers
Vanaf het begin was de kecak gevormd voor een publiek, en het is nog steeds een show. Wikipedia vermeldt dat er elke avond voorstellingen plaatsvinden bij de tempels van Uluwatu en Tanah Lot en op speciaal voor de kecak gebouwde podia elders, waaronder Ubud, het cultuurpark Garuda Wisnu Kencana en Pandawa Beach. De dansers komen doorgaans uit nabijgelegen dorpen, passen de voorstelling vaak in naast ander werk en worden betaald uit de ticketverkoop. Melasti Beach is een van die podia, gerund voor bezoekers bij zonsondergang.
Nog steeds in verandering
De kecak wordt sinds zijn ontstaan hoofdzakelijk door mannen opgevoerd, en de eerste vrouwenkecakgroep startte in 2006. Trance is niet helemaal verdwenen: tijdens de verbranding van Hanuman kan de danser in die rol door een priester worden gezegend en in trance raken voor de vuurtrappende dans. Balinese dans als geheel werd in 2015 door UNESCO erkend in drie genres, van sacraal tot vermaak, een herinnering eraan dat in Bali de grens tussen ritueel en show met zorg wordt getrokken.
Wat de kecak is, en niet is
Het is een levende Balinese kunstvorm met echte rituele wortels en een lange, veelbediscussieerde geschiedenis als voorstelling voor buitenstaanders. Het is geen tempelceremonie die je mag bijwonen, en het is niet eeuwenoud in zijn huidige vorm. Dat weten maakt het uur niet minder indrukwekkend; het maakt het makkelijker om te horen wat je hoort. De kransen van stemmen, de uit trance geboren zang en de Ramayana komen allemaal uit Bali, samengebracht in een vorm die al bijna een eeuw voor bezoekers wordt opgevoerd.
Bronnen